Rozszerzanie kompetencji techników farmaceutycznych to jeden z najważniejszych kierunków rozwoju współczesnej farmacji. Zmiany te wynikają nie tylko z rosnącej liczby pacjentów i coraz większego obciążenia systemów ochrony zdrowia, ale również z postępującej specjalizacji pracy w aptekach i szpitalach. W wielu państwach uznano, że część zadań wykonywanych dotychczas wyłącznie przez farmaceutów może zostać bezpiecznie powierzona technikom, pod warunkiem odpowiedniego przygotowania, jasno określonych kompetencji oraz zachowania właściwego nadzoru. Stanowiska publikowane przez brytyjskie stowarzyszenie APTUK pokazują, że ten proces obejmuje kolejne obszary działalności zawodowej i staje się jednym z najważniejszych tematów dyskusji o przyszłości zawodu.
Coraz więcej odpowiedzialności za proces wydawania leków
Jednym z najbardziej widocznych kierunków zmian jest zwiększenie udziału techników farmaceutycznych w procesie wydawania produktów leczniczych. W Wielkiej Brytanii od kilku lat rozwijany jest model Final Accuracy Checking, który pozwala odpowiednio przeszkolonym technikom wykonywać końcową kontrolę poprawności wydanych leków. APTUK podkreśla, że umiejętność ta przestaje być traktowana jako wyjątkowa kompetencja dodatkowa, a staje się elementem nowoczesnego modelu wykonywania zawodu.
W ostatnich latach organizacja poparła również kolejne zmiany dotyczące nadzoru nad procesem wydawania leków. Ich celem jest lepsze wykorzystanie wiedzy i doświadczenia techników farmaceutycznych oraz stworzenie warunków, w których farmaceuci będą mogli poświęcać więcej czasu na świadczenie usług klinicznych i bezpośrednią opiekę nad pacjentami. Jednocześnie APTUK podkreśla, że każdemu rozszerzeniu kompetencji powinny towarzyszyć odpowiednie szkolenia, jasno określone zasady odpowiedzialności oraz skuteczny system zapewnienia jakości.
Nowe role wykraczają poza tradycyjną pracę w aptece
Zmiany nie dotyczą wyłącznie wydawania leków. W swoich stanowiskach APTUK wskazuje, że technicy farmaceutyczni coraz częściej uczestniczą również w działaniach związanych z optymalizacją farmakoterapii, zarządzaniem gospodarką lekową, czy pracą w podstawowej opiece zdrowotnej. Powstają także krajowe ramy kompetencji opisujące zadania techników zatrudnionych poza tradycyjną apteką, między innymi w zespołach podstawowej opieki zdrowotnej.
Coraz większy nacisk kładzie się również na kompetencje związane z zarządzaniem jakością, bezpieczeństwem farmakoterapii oraz współpracą z innymi przedstawicielami zawodów medycznych. Oznacza to, że współczesny technik farmaceutyczny nie jest już postrzegany wyłącznie jako osoba wykonująca zadania techniczne, ale jako pełnoprawny członek zespołu odpowiedzialnego za prawidłowy przebieg procesu leczenia.
Rozszerzenie kompetencji wymaga odpowiedniego przygotowania
APTUK konsekwentnie podkreśla, że zwiększanie zakresu odpowiedzialności techników farmaceutycznych nie może odbywać się kosztem bezpieczeństwa pacjentów. Każda nowa kompetencja powinna być poprzedzona odpowiednim szkoleniem, oceną umiejętności oraz określeniem zakresu odpowiedzialności zawodowej. Dotyczy to zarówno finalnej kontroli leków, jak i wykonywania innych specjalistycznych czynności.
Podobny kierunek można zaobserwować również w Stanach Zjednoczonych. Amerykańskie Towarzystwo Farmaceutów Szpitalnych (ASHP) wskazuje, że zaawansowani technicy farmaceutyczni mogą wykonywać zadania związane między innymi z zarządzaniem jakością, wspieraniem opieki farmaceutycznej, pomocą w szczepieniach, analizą zdarzeń niepożądanych czy szkoleniem innych pracowników. Warunkiem jest jednak odpowiednia edukacja, certyfikacja i ciągłe doskonalenie zawodowe.
Czy podobne zmiany mogą pojawić się również w Polsce?
W Polsce dyskusja dotycząca kompetencji techników farmaceutycznych koncentruje się obecnie przede wszystkim na organizacji pracy aptek, odpowiedzialności zawodowej oraz zmianach wynikających z przepisów regulujących wykonywanie zawodu. Doświadczenia zagraniczne pokazują jednak, że rozwój kompetencji techników nie musi oznaczać zastępowania farmaceutów. Wręcz przeciwnie, jego celem jest lepsze wykorzystanie potencjału całego zespołu farmaceutycznego.
Wydaje się, że właśnie taki kierunek będzie coraz częściej pojawiał się również w międzynarodowych dyskusjach dotyczących przyszłości zawodu. Starzenie się społeczeństw, rosnące zapotrzebowanie na usługi farmaceutyczne oraz niedobory kadrowe powodują, że wiele państw poszukuje nowych modeli organizacji pracy. Jednym z nich jest stopniowe powierzanie technikom farmaceutycznym większej odpowiedzialności, przy jednoczesnym zachowaniu wysokich standardów kształcenia i bezpieczeństwa pacjentów.
Źródła
- APTUK – Position Statements
- APTUK – Deployment of Final Accuracy Checking and Medicines Optimisation Skills
- APTUK – National Competency Framework for Primary Care Pharmacy Technicians
- APTUK – Position statement: Supervision changes for pharmacy technician role expansion
- APTUK – Pharmacy Technicians and Preparation of Injectable Medicines
- ASHP – Statement on the Roles of Pharmacy Technicians
