Brak lub błędne dawkowanie – od czego zacząć? Ile leku wydać?
Jednym z ważniejszych etapów realizacji recepty jest odpowiedź na pytanie:
Czy na podstawie zapisanego dawkowania można obliczyć ilość leku potrzebną pacjentowi na wskazany okres stosowania? Jeśli nie – trzeba ustalić, z jakim produktem mamy do czynienia. Od tego zależy, jaką ilość można wydać. Podstawowy proces decyzyjny, który pomaga krok po kroku ustalić, jak postąpić w przypadku braku lub nieprawidłowego dawkowania na recepcie, przedstawiono na Rycinie 1. W dalszej części omówiono również sytuacje szczególne, w których zastosowanie mają dodatkowe zasady.
W przypadku braku sposobu dawkowania albo dawkowania, które nie pozwala na prawidłowe określenie ilości, co do zasady można wydać:
- 4 najmniejsze opakowania refundowane jeśli lek jest na liście leków refundowanych;
- 4 najmniejsze dostępne opakowania dla leków nierefundowanych;
- Dla leków recepturowych – maksymalnie podwójna ilość leku;
- Dla psychotropów i środków odurzających z grup II-N, III-N, III-P i IV-P. – dwa najmniejsze dopuszczone do obrotu jeśli nie podlegają refundacji lub dwa najmniejsze z wykazu w przypadku leków refundowanych.
Dla leków RPW dawkowanie jest obowiązkowe.
Sprawdź, czy wiesz, ile leku wydać.
Przypadek 1. Buccolam – 1×1 w razie napadu padaczkowego
Recepta:
Buccolam 10mg/2ml
Roztwór do stosowania w jamie ustnej
3op a 4 amp.-strzyk. 2ml
D.S. 1*1 w razie napadu padaczkowego
Odpłatność: R
Potwierdzono ilość substancji czynnej: 120mg
Okres ważności recepty: 30 dni
Ile wydasz?
a. 4 najmniejsze opakowania z listy leków refundowanych
b. 4 najmniejsze dostępne opakowania
c. 2 najmniejsze opakowania z listy leków refundowanych
d. 2 najmniejsze dostępne opakowania
Prawidłowa odpowiedź: C – dwa najmniejsze opakowania z listy leków refundowanych
Z podanego dawkowania nie można ustalić, jak długo będzie trwała kuracja. Midazolamum należy do substancji psychotropowych z grupy IV-P. Ponieważ w tym przypadku mamy lek refundowany, należy wydać dwa najmniejsze opakowania z listy leków refundowanych. Zasada ta wynika z § 7 ust. 4 rozporządzenia dotyczącego środków odurzających
i substancji psychotropowych.
Co powiedzieć pacjentowi?
„Na tej recepcie sposób dawkowania nie pozwala nam określić, na jak długi okres leczenia została przepisana ilość leku. W tej sytuacji przepisy pozwalają mi wydać dwa najmniejsze refundowane opakowania. Jeśli potrzebna jest większa ilość, należy skontaktować się z lekarzem.”
Przypadek 2. Stilnox 10mg – dawkowanie „doraźnie”.
Recepta:
Stilnox 10mg
Tabl. powlekane
3 op a 20 tabl.
D.S. Doraźnie
Odpłatność: 100%
Potwierdzono ilość substancji czynnej: 600mg
Okres ważności recepty: 30 dni
Ile wydasz?
a. 14 tabletek
b. 40 tabletek
c. 60 tabletek
d. Nie zrealizujesz recepty
Prawidłowa odpowiedź: A – 14 tabletek
Zolpidem należy do substancji psychotropowych grupy IV-P. Nie jest lekiem refundowanym. Określenie „doraźnie” nie umożliwia nam obliczenia na ile dni kuracji wystarczy leku. Ponieważ lek nie podlega refundacji, należy wydać dwa najmniejsze opakowania dopuszczone do obrotu. W tym przypadku są to 2 opakowania po 7 tabletek.
Co powiedzieć pacjentowi?
„Mogę dzisiaj wydać Panu/Pani 14 tabletek. Przy tym preparacie na recepcie musi być podany dokładniejszy sposób stosowania, żeby można było wydać całą przepisaną ilość. Jeśli potrzeba więcej opakowań leku, lekarz powinien doprecyzować dawkowanie”.
Przypadek 3. Contour Plus – pomiar 3 razy dziennie
Recepta:
Contour Plus
Paski do oznaczania glukozy we krwi
5 op a 50 szt.
D.S. Pomiar 3 razy dziennie
Odpłatność: R
Okres ważności recepty: 30 dni
Ile wydasz?
a. 4 op
b. 2 op
c. 5 op
d. Nie można zrealizować recepty
Prawidłowa odpowiedź: C – 5 opakowań
Mimo braku precyzyjnego dawkowania, które obejmuje ilość i częstotliwość, możemy zrealizować całość tj. 5op. Wynika to bezpośrednio z przepisu: jeżeli na recepcie przepisano produkt leczniczy do stosowania zewnętrznego na skórę lub wyrób medyczny do diagnostyki in vitro, w ilości większej niż 4 najmniejsze opakowania, o których mowa w pkt 4, albo lek recepturowy do stosowania zewnętrznego na skórę w ilości większej niż podwójna ilość tego leku, osoba wydająca może wydać całą ilość przepisaną na recepcie mimo nieokreślenia sposobu jego dawkowania, pod warunkiem określenia na tej recepcie częstotliwości stosowania tego produktu lub wyrobu”.
Przypadek 4. Atrodil – co zrobić z błędną jednostką dawkowania?
Recepta:
Atrodil aerozol inhalacyjny 0,02mg/dawkę 10ml 200 dawek
D.S. 2×1 ml
2 op a 10 ml
Odpłatność: R
Okres ważności recepty: 30 dni
E-recepta wystawiona przez lekarza
Ile wydasz?
a. 1 op
b. 2 op
c. Nie zrealizujesz recepty ze względu na błędne dawkowanie
Prawidłowa odpowiedź: B – dwa opakowania
Rozporządzenie w sprawie recept pozwala osobie realizującej receptę samodzielnie określić właściwą jednostkę dawkowania na podstawie posiadanej wiedzy. W tym przypadku można przyjąć dawkowanie 2 razy dziennie po 1 dawce. Jedno opakowanie zawierające 200 dawek wystarczy więc na 100 dni stosowania.
Czy można zatem wydać dwa opakowania, czyli ilość odpowiadającą 200 dniom stosowania? Tak. Art. 96a ust. 7a pkt 2 ustawy – Prawo farmaceutyczne pozwala przekroczyć ilość odpowiadającą 120 dniom stosowania, jeżeli wielkość opakowań uniemożliwia wydanie dokładnie wyliczonej ilości – jednak nie więcej niż o jedno najmniejsze opakowanie. W tym przypadku można więc wydać oba przepisane opakowania.
Podsumowanie
Błędne lub niepełne dawkowanie nie zawsze oznacza, że recepty nie można zrealizować. Jak pokazują opisane przykłady, znaczenie ma m.in. rodzaj produktu, jego refundacja oraz to, czy mamy do czynienia z substancją psychotropową lub szczególnym wyjątkiem przewidzianym w przepisach.
Dlatego przy recepcie z nieprawidłowym dawkowaniem nie zaczynaj od pytania „ile mogę wydać?”. Najpierw ustal, z jakim produktem masz do czynienia i czy zapisane dawkowanie pozwala określić ilość potrzebną pacjentowi. Dopiero wtedy wybierz właściwą zasadę realizacji.
Autorka: mgr farm. Agnieszka Krzemińska
Bibliografia:
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2020 r. w sprawie recept – tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 604, w szczególności § 8 ust. 1.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie recept – Dz.U. z 2024 r. poz. 991.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 września 2006 r. w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje – tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1678, w szczególności § 7 ust. 3–4.
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne – tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 612, w szczególności art. 96a ust. 7a pkt 2.
