Zasadniczo pacjentów, którzy proszą o żel przeciwbólowy dzielimy na:
- pacjentów młodszych, którzy doznali jakiegoś urazu, przeciążenia lub z jakiegoś powodu okazjonalnie potrzebują leku przeciwbólowego,
- pacjentów starszych, którzy stosują żele przeciwbólowe długotrwale z uwagi na przewlekły ból związany z chorobą zwyrodnieniową stawów lub niewydolnością żylną.
Może się jednak zdarzyć inaczej, dlatego zawsze konieczne jest, aby upewnić się dla kogo jest lek i z jakiego powodu będzie stosowany. Szczególnej uwagi wymagają pacjenci w wieku senioralnym, często z wielochorobowością, którzy regularnie stosują żele przeciwbólowe.
Kryteria Beersa to wytyczne stworzone przez Amerykańskie Towarzystwo Geriatryczne, które wymieniają leki potencjalnie nieodpowiednie dla osób po 65. roku życia z powodu zwiększonego ryzyka działań niepożądanych. Wśród nich znajdują się NLPZ stosowane systemowo, które zwiększają istotnie ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, nerek oraz układu sercowo-naczyniowego. Stąd też eksperci sugerują wykorzystanie żeli i maści przeciwbólowych jako bezpieczniejszą alternatywę dla doustnych NLPZ.
Jakie pytania zadać pacjentowi proszącemu o żel przeciwbólowy?
Jeśli pacjent stosuje żele przeciwbólowe przewlekle, warto dopytać o lokalizację bólu i dodatkowe objawy:
„Jaką część ciała smaruje Pan żelem?”
- Jeśli pacjentowi dokucza np. ból kolan, nie będziemy polecać żelu z dodatkiem mentolu, czy escyny i tribendozydu.
- Jeśli pacjent smaruje całe nogi, dodatkowo skarży się na uczucie ciężkości nóg i problemy z krążeniem, warto rozważyć w produkcie dodatek mentolu lub escyny i tribendozydu.
Aby zapewnić pacjentowi bezpieczeństwo, należy zapytać o stosowanie doustnych leków. Starsi pacjenci, chcąc ulżyć sobie w bólu, stosują wiele leków jednocześnie, nierzadko powielając te same substancje czynne ukryte pod innymi nazwami handlowymi.
„Czy oprócz żelu do smarowania stosuje Pan jeszcze jakieś inne leki przeciwbólowe w postaci np. tabletek, kapsułek lub czopków doodbytniczych?”
Warto również dopytać o dotychczas stosowane produkty:
„Mógłby mi Pan powiedzieć, co do tej pory Pan stosował i z jakim efektem. Będzie mi łatwiej dobrać Panu skuteczny produkt”
- Możliwe, że konieczna będzie rekomendacja żelu z inną substancją czynną lub tą samą, ale o wyższym stężeniu.
Podsumowanie
Często obserwujemy w aptekach pacjentów w wieku senioralnym, którzy zmagają się z przewlekłym bólem związanym z chorobą zwyrodnieniowa stawów i szukają wsparcia pod postacią żelu przeciwbólowego. Żele te uznawane są za bezpieczniejszą alternatywę dla NLPZ stosowanych systemowo. Warto jednak poświęcić pacjentowi chwilę i zadać kilka pytań, które sprawią, ze terapia przeciwbólowa będzie bezpieczniejsza i skuteczniejsza.
Bibliografia
- Motyl, M. (2025). Na te choroby cierpi co najmniej 10 mln Polaków. Naukawpolsce.pl. Dostępne na: https://www.termedia.pl/reumatologia/Na-te-choroby-cierpi-co-najmniej-10-mln-Polakow-,61231.html (dostęp: 28.01.2026)
- Bień, B. (2023). Kryteria poprawności farmakoterapii geriatrycznej w praktyce klinicznej na podstawie kryteriów 2019 AGS BEERS®, 2015 STOPP/START i 2021 STOPPFALL: jak leczyć, żeby najmniej szkodzić? Dostępne na: https://www.mp.pl/geriatria/wytyczne/315080,kryteria-poprawnosci-farmakoterapii-geriatrycznej-w-praktyce-klinicznej (dostęp: 28.01.2026)
