Temat bólu ucha należy omówić pod kątem przyczyn, skutecznych metod leczenia oraz możliwości, jakie mamy w aptece spośród wszystkich leków OTC i wyrobów medycznych. Wtedy dopiero możliwe będzie zadanie kluczowego pytania: „Co zaproponować pacjentowi z bólem ucha?”.
Przyczyny bólu ucha
U dzieci ból ucha najczęściej związany jest z infekcją górnych dróg oddechowych, która prowadzi do zapalenia ucha środkowego. U dorosłych z kolei częściej rozpoznaje się zapalenia ucha zewnętrznego, które może mieć różną etiologię.
Do przyczyn bólu ucha należą:
- przeziębienie,
- zapalenie ucha środkowego,
- alergia,
- zapalenie zatok,
- nagromadzenie woskowiny,
- uraz błony bębenkowej,
- zmiany ciśnienia,
- problemy stomatologiczne,
- zapalenie migdałków [1,2].
Każdorazowo zatem zapytaj pacjenta o możliwą przyczynę bólu ucha:
„Czy podejrzewa Pan, czym może być spowodowany ból ucha?”
Dodatkowo możesz dopytać o inne objawy towarzyszące bólowi ucha:
„A może bólowi ucha towarzyszą jakieś inne objawy?”
Możesz również upewnić się, czy pacjent nie czyścił uszu patyczkami bawełnianymi:
„Czy istnieje możliwość, ze ból ucha wywołany jest jakimś urazem mechanicznym, np. podczas czyszczenia patyczkami bawełnianymi?”
Warto wiedzieć, że perforacja błony bębenkowej może nastąpić np. w wyniku ekspozycji na duży hałas.
Te wszystkie pytania pomogą ustalić, jaka może być przyczyna bólu ucha. Dodatkowo odpowiedź na pytanie o objawy dodatkowe powinna być zweryfikowana wobec tzw. RED FLAGS, czyli objawów alarmowych, które są wskazaniem do pilnej konsultacji z lekarzem.
Do RED FLAGS należą:
- ogólne bardzo złe samopoczucie,
- bardzo wysoka temperatura ciała, dreszcze,
- obrzęk w okolicy ucha,
- płyn wydobywający się z ucha, w tym krew,
- utrata słuchu lub pogorszenie słuchu,
- ciało obce w uchu,
- obustronny ból ucha u dziecka poniżej 12. m.ż. [3]
Leczenie bólu ucha
Do leków, które stosowane są w przypadku bólu ucha, należą przede wszystkim:
- leki przeciwbólowe i przeciwzapalne,
- antybiotyki (ogólne i miejscowe),
- sterydy (miejscowe).
Antybiotyki i sterydy są dostępne tylko na receptę.
Należy pamiętać, że leczenie powinno być dostosowane do przyczyny bólu ucha, np. ból spowodowany stanem zapalnym w obrębie zębów i szczęki będzie leczony stomatologicznie. Aby ustalić przyczynę bólu ucha, bardzo często niezbędna jest konsultacja lekarska i badanie otoskopem.
Preparaty na ból ucha dostępne bez recepty
Spośród preparatów na ból ucha dostępnych bez recepty możemy wyróżnić:
- leki z salicylanem choliny,
- lek z klotrimazolem na ból związany z infekcją grzybiczą,
- leki znieczulające miejscowo,
- wyroby medyczne z nanokoloidem srebra i miedzy,
- wyroby medyczne z olejkami eterycznymi i ekstraktami roślinnymi,
- wyroby medyczne przeznaczone do usuwania nadmiaru woskowiny w przewodzie słuchowym.
Zgodnie z aktualnie obowiązującymi rekomendacjami leki miejscowo działające w postaci kropli do uszu, zawierające środki znieczulające lub wyciągi z ziół, nie powinny być rekomendowane z uwagi na niewystarczające dane dotyczące ich skuteczności. [4]
Warto zaznaczyć, że w przypadku bólu ucha związanego z infekcją należy stosować leczenie doustne ibuprofenem lub paracetamolem. Tzw. zasada aktywnego wyczekiwania związana jest z tym, że często ból ucha mija samoistnie do 48 h, a leki o działaniu przeciwbólowym będą go skutecznie łagodzić. Ibuprofen, z uwagi na działanie przeciwzapalne, jest lekiem pierwszego wyboru w bólu ucha. [4]
Safety netting – Rekomendując pacjentowi wybrany preparat zaznacz, że jeśli w ciągu 2 dni nie nastąpi poprawa, powinien udać się do lekarza.
Podsumowanie
Pacjentowi z bólem ucha:
- zadaj kilka pytań, by wykluczyć objawy alarmowe,
- zapytaj, jak długo ból ucha się utrzymuje,
- zaproponuj przede wszystkim leki przeciwbólowe i przeciwzapalne,
- skieruj do lekarza, jeśli sytuacja będzie tego wymagać.
Bibliografia
- Mutchler C. 10 Ear Pain Causes, https://www.health.com/why-does-my-ear-hurt-8415252 (opublikowano: 11.07.2025, dostęp: 02.09.2025)
- Jerzy Kuczkowski, Wojciech Szerszeń, Jarosław Czaczkowski. Ból ucha – objaw chorób głowy, szyi i klatki piersiowej. Forum Medycyny Rodzinnej 2011, tom 5, nr 2, 164–170
- https://www.nhs.uk/symptoms/earache/ (dostęp: 02.09.2025)
- Waleria Hryniewicz, Tomasz Ozorowski i in., Ostre zapalenie ucha środkowego. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2010., Magazyn Otolaryngologiczny, 2011; 38 (X): 51–57
