Zacznijmy od tego, że popularne niegdyś czopki doodbytnicze, to nie najlepsza postać leku nawet dla gorączkującego maluszka. W najnowszych zaleceniach dotyczących leczenia przeciwgorączkowego u dzieci w wieku 0-36 miesięcy (czyli w grupie, w której najczęściej stosuje się czopki) znajdziemy informację, że czopki doodbytnicze nie powinny być stosowane u dzieci, chyba że stan zdrowia dziecka tego wymaga (np. w przypadku gorączki z towarzyszącymi wymiotami).[1]
Powyższe stwierdzenie argumentowane jest następująco:
- Parametry wchłaniania leków w bańce odbytnicy powodują, że podane tą drogą leki przeciwgorączkowe działają znacznie słabiej z uwagi na spadek ich biodostępności, który może wynosić nawet 50%.
- Ponadto maksymalne stężenie paracetamolu po podaniu doodbytniczy osiągane jest po 3 godzinach, podczas gdy podanie doustne warunkuje początek działania już po 15-30 minutach, a stężenie maksymalne obserwuje się po godzinie.[1]
Reasumując powyższe, w pierwszej kolejności dziecko powinno dostać lek przeciwgorączkowy w postaci doustnej, którą można podać precyzyjnie przeliczając dawkę z uwzględnieniem masy ciała dziecka. W przypadku czopków doodbytniczych nie mamy takiej możliwości. Przy okazji należy zaznaczyć, że czopków doodbytniczych nie wolno dzielić z uwagi na nierównomierne rozmieszczenie paracetamolu w masie czopkowej. Czopki przeciwgorączkowe podajemy zatem tylko i wyłącznie w całości.
Dobór dawki paracetamolu w podaniu doodbytniczym
W aptekach mamy do wyboru czopki z paracetamolem w następujących dawkach:
- 50 mg
- 80 mg
- 125 mg
- 150 mg
- 200 mg
- 250 mg
- 300 mg
- 500 mg
Dawkowanie doodbytnicze paracetamolu powinno się odbywać tak samo, jak dawkowanie doustne – czyli uwzględniając dawkę jednorazową 10-15 mg/kg m.c. przy uwzględnieniu dawki dobowej maksymalnej wynoszącej 60 mg/kg m.c.[1,2] W zaleceniach z 2024 roku znajdziemy informację, że dawka powinna być bliższa górnej granicy zakresu, czyli 15 mg/kg m.c.[1]
A jak to powinno wyglądać w praktyce?
Wydawać by się mogło, że to żaden problem. Warto jednak zwrócić uwagę, że są sytuacje kłopotliwe, w których nie zawsze mamy pewność, co zrobić.
Przeanalizujemy zatem sytuację, w której nasz mały pacjent waży 32 kg:
32 kg x 10 mg/kg m.c. = 320 mg
32 kg x 15 mg/kg m.c. = 480 mg
Opiekunowi tego dziecka możemy zaproponować czopki w dawce 300 mg albo 500 mg. Zarówno jedne, jak i drugie znajdują się poza zakresem terapeutycznym 10-15 mg/kg m.c. W takiej sytuacji lepiej podać dziecku czopek 500 mg, niż czopek zawierający 300 mg paracetamolu, który z kolei może okazać się nieskuteczny.
Za takim postępowaniem przemawia fakt, że biodostępność po podaniu doodbytniczym paracetamolu jest niższa niż w przypadku podania doustnego, a także dane pochodzące ze źródeł, w których sugeruje się podawanie paracetamolu doodbytniczo w dawce 25 mg/kg m.c. i więcej.[3]
Jednak ze względu na dużą zmienność wchłaniania u poszczególnych osób należy zachować ostrożność, ponieważ długotrwałe stosowanie wysokich dawek paracetamolu może prowadzić do hepatotoksyczności. Zatem stosowanie nieco wyższych dawek powinno być zarezerwowane tylko dla wyjątkowych sytuacji.[3]
Reasumując – czopki doodbytnicze powinny być stosowane tylko i wyłącznie w sytuacjach, w których nie jest możliwe podanie dziecku leku w formie doustnej.
Na poniższej grafice umieszczono tabelę, która ułatwi rekomendację czopków doodbytniczych z paracetamolem u pacjentów pediatrycznych – w tabeli zawarto dawki czopków odpowiednie dla dziecka o określonej masie ciała z dawkowaniem, które należy przekazać opiekunowi.
Bibliografia
- Jackowska, T., Wrotek, A., Dembiński, Ł., Jarmoliński, T., Woroń, J. (2024). Leczenie przeciwgorączkowe u dzieci w wieku 0-36 miesięcy – zalecenia. Przegląd Pediatryczny. 53(4), 67-78.
- Z., Jackowska. T., Sybilski. A., Woroń. J. Mastalerz-Migas. A. (2021). GORĄCZKA u dzieci – rekomendacje postępowania w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej – KOMPAS GORĄCZKA. Fam Med Prim Care Rev 2021; 23(1),
- Thibault, C., Pelletier, É., Nguyen, C., Trottier, E. D., Doré-Bergeron, M. J., DeKoven, K., Roy, A. M., Piché, N., Delisle, J. F., Morin, C., Paquette, J., & Kleiber, N. (2023). The Three W’s of Acetaminophen In Children: Who, Why, and Which Administration Mode. The journal of pediatric pharmacology and therapeutics : JPPT : the official journal of PPAG, 28(1), 20–28. https://doi.org/10.5863/1551-6776-28.1.20
