Poniżej prosty schemat, którym możesz kierować się, gdy do apteki przychodzi pacjent z podejrzeniem zakażenia dróg moczowych (ZUM).
Upewnij się, że to rzeczywiście zakażenie dróg moczowych, a dokładnie zapalenie pęcherza
Zapytaj: „Czy mogłaby mi Pani opisać, jakie objawy towarzyszą tej infekcji?”
Do objawów zapalenia pęcherza należą:
- dyzuria – czyli trudności w oddawaniu moczu, ból, pieczenie, szczypanie lub dyskomfort podczas oddawania moczu, często połączone z częstomoczem lub parciem na pęcherz,
- częstomocz,
- ból w okolicy nadłonowej. [1,2]
Objawy ogólne, jak gorączka, występują rzadko. Jeśli jednak występują, może to świadczyć o ostrym odmiedniczkowym zapaleniu nerek, co będzie już wskazaniem do konsultacji z lekarzem. [2] Innym charakterystycznym objawem odmiedniczkowego zapalenia nerek jest ból w okolicy lędźwiowej.
Jeśli pacjentka zgłasza objawy takie jak świąd okolic intymnych, upławy, czy pieczenie w pochwie może mieć infekcję intymną, a nie zapalenie pęcherza.
Zapytaj, kogo dotyczą objawy
Zapytaj: „Kogo dotyczą te objawy?” lub „Dla kogo jest ten lek?”
Możesz doprecyzować: „Czy objawy dotyczą mężczyzny, kobiety w ciąży lub w połogu, pacjenta chorującego na cukrzycę albo osoby w podeszłym wieku?”, „Czy pacjentka cierpi na choroby związane z układem moczowym lub ma założony cewnik?”
Zgodnie z Rekomendacjami diagnostyki, terapii i profilaktyki antybiotykowej zakażeń w szpitalu – 2020 do czynników ryzyka zakażenia powikłanego ZUM zalicza się:
- płeć męską,
- ciążę,
- połóg,
- cukrzycę,
- podeszły wiek. [2]
Do sytuacji pozwalających na zakwalifikowanie ZUM do grupy powikłanych należą również stany kliniczne związane z dysfunkcjami układu moczowego, do których należą m.in.:
- obecność przeszkody w drogach moczowych,
- zaburzenia czynnościowe,
- obecność ciała obcego w drogach moczowych,
- każda choroba nerek,
- nerka przeszczepiona,
- immunosupresja,
- patogeny lekooporne,
- zakażenia szpitalne,
- czynnościowe lub anatomiczne patologie układu moczowego. [2]
Autorzy wspomnianych rekomendacji zaznaczają, że w każdym przypadku rozpoznania lub podejrzenia powikłanego ZUM należy wykonać badania podstawowe. W związku z tym, kiedy do apteki przychodzi pacjent z grupy ryzyka i deklaruje objawy związane z ZUM, powinniśmy go odesłać do lekarza. [1]
Wyklucz infekcje nawracające
Zapytaj: „Jak często zdarzają się u Pani takie infekcje?”
Nawracające infekcje to 2 w ciągu 6 miesięcy lub 3 w ciągu roku. Przy nawracających infekcjach zaleć pacjentce konsultację z lekarzem. Przekaż, że możliwe jest stosowanie leków (w tym furaginy) i innych produktów profilaktycznie z zachowaniem odpowiedniego dawkowania/stosowania.
Zaproponuj leczenie
Lekiem pierwszego rzutu u pacjentek z niepowikłanym zapaleniem pęcherza moczowego jest dostępna bez recepty furagina. Pamiętaj o przekazaniu pacjentce wszystkich niezbędnych informacji związanych z leczeniem.
Jako leczenie wspomagające możesz zaproponować:
- produkt z D-mannozą,
- produkt ziołowy o działaniu moczopędnym,
- probiotyki.
Przekaż pacjentce, aby w czasie leczenia zadbała o odpowiednie nawodnienie – min. 1,5 l dziennie.
Safety netting – siatka bezpieczeństwa
Przekaż pacjentce, że jeśli zaproponowane leczenie nie przyniesie efektu w ciągu kilku dni, konieczna jest konsultacja z lekarzem.
Bibliografia:
- Żukowska, A., Hryniewicz, W. Rekomendacje diagnostyki,
terapii i profilaktyki antybiotykowej
zakażeń w szpitalu – 2020. Narodowy Instytut Leków. Dostępne na: https://antybiotyki.edu.pl/wp-content/uploads/2021/03/rekomendacje-diagnostyki-terapii_2021.03.02.pdf (dostęp: 25.03.2026) - Hryniewicz, W., Holecki, M. Rekomendacje diagnostyki,
terapii i profilaktyki zakażeń
układu moczowego u dorosłych. Narodowy Instytut Leków. Dostępne na: https://antybiotyki.edu.pl/wp-content/uploads/Rekomendacje/uklmoczowyinternet.pdf (dostęp: 25.03.2026)
