Stosowanie kropli donosowych z alfa-adrenomimetykami dłużej niż 5-7 dni może wywołać polekowy nieżyt nosa, w czasie którego dochodzi do zmian przerostowych w obrębie tkanek małżowin nosowych i atrofii błony śluzowej nosa, a przy długotrwałym stosowaniu tych leków, destrukcji a nawet perforacji przegrody nosowej.” Myślisz, że to dobry komunikat dla pacjenta? Ja myślę, że absolutnie nie. Albertowi Einsteinowi przypisuje się następujący cytat: „Jeżeli nie potrafisz czegoś prosto wyjaśnić – to znaczy, że niewystarczająco to rozumiesz.” Mówić prosto o trudnych rzeczach to niewątpliwie sztuka, ale jakże istotna w kontekście pracy z pacjentem.
Kropli z alfa-adrenomimetykami czyli ksylometazoliną, oksymetazoliną, a także nafazoliną wydajemy pacjentom sporo, szczególnie w sezonie infekcyjnym. Przeanalizujemy zatem różne sytuacje, które mogą nas spotkać w aptece.
Krótka rekomendacja
Pierwszy przypadek dotyczy pacjenta, któremu sami rekomendujemy krople z ksylometazoliną. Czy wystarczy powiedzieć „Proszę stosować te krople maksymalnie 5-7 dni”? Istnieje ryzyko, że pacjent nie do końca potraktuje nasze zalecenie poważnie. Dlatego też zawsze warto dopowiedzieć chociaż jedno krótkie zdanie w celu wytłumaczenia, skąd się wzięło nasze zalecenie:
„Proszę stosować te krople maksymalnie 5-7 dni, ponieważ dłuższe stosowanie spowoduje, że nos będzie ciągle zatkany.”
Dociekliwy pacjent
Może się zdarzyć, że pacjent zainteresuje się tym tematem i zapyta, dlaczego tak się dzieje – przygotuj się na taką sytuację i przećwicz krótką i prostą wypowiedź:
„Do końca jeszcze nie wiemy, jak dokładnie dochodzi do tej sytuacji – naukowcy mają kilka pomysłów. Wiemy natomiast, że mamy do czynienia z mechanizmem błędnego koła – krople jednocześnie odblokowują nos i powodują jego ponowne zatkanie. Tym samym pacjent uzależnia się od stosowania tych kropli.”
Pacjent może również zapytać, czy stosowanie kropli do nosa może spowodować jakieś negatywne objawy lub działania niepożądane. Nie strasz pacjenta, ale poinformuj, czym to grozi:
„Przy długotrwałym stosowaniu kropli błona śluzowa nosa wysycha, ulega podrażnieniu, mogą pojawiać się krwawienia z nosa, kolejno następuje utrata węchu i zanikają rzęski, które mają za zadanie wyłapywać zanieczyszczenia. W skrajnych przypadkach może dojść nawet do powstania ubytku w przegrodzie nosa.”
„Stały pacjent”
Jeśli pacjent sam prosi o krople do nosa, szczególnie te najtańsze, od razu powinna zapalić się lampka, że mamy do czynienia z pacjentem uzależnionym. W takiej sytuacji warto zapytać pacjenta:
„Jak długo stosuje Pan/Pani te krople?”
Jeśli padnie odpowiedź, że długo, można dodatkowo zapytać pacjenta:
„A czy wie Pan/Pani, że te krople można stosować maksymalnie tydzień?”
W takich sytuacjach pacjenci albo wzdychają machając ręką, albo dziwią się, bo nikt wcześniej im tego nie powiedział. W jednym i drugim przypadku warto zadać pytanie:
„A czy chciałby Pan/chciałaby Pani, abym wytłumaczyła, dlaczego to takie ważne?”
Pamiętaj, żeby na siłę pacjenta nie przekonywać i nie pouczać – pacjent musi być gotowy na naszą pomoc. Wystarczy, że zasygnalizujesz gotowość do podjęcia tematu. Zgodnie z ideą „pacjent w centrum uwagi” słuchaj pacjenta i bądź otwarty na jego potrzeby.
Podsumowanie
Nie wiemy tak naprawdę, ilu pacjentów dotyczy katar polekowy. Obserwując naszych pacjentów możemy jednak stwierdzić, że problem jest i to dość spory. Eksperci wskazują na nas, farmaceutów i techników farmaceutycznych, jako na osoby, które mają wysoki potencjał przeciwdziałaniu temu zjawisku – w końcu to my wydajemy pacjentom leki, które niejednokrotnie bardziej szkodzą niż pomagają.
Bibliografia:
- Byrska, M., Barska-Kobylińska, H., Janura, M., Weimann , M., Przywara, G., Biegańska, O., … Langner, S. (2025). Rhinitis medicamentosa: mechanism, treatment options and methods of prevention. Journal of Education, Health and Sport, 81, 60044. https://doi.org/10.12775/JEHS.2025.81.60044
- Wahid NWB, Shermetaro C. Rhinitis Medicamentosa. [Updated 2023 Sep 4]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538318/
- Owczarek, A. (2006). Rozmowa z pacjentem w aptece. Wyd. MedPharm Polska
