Pacjenci często nie rozróżniają kaszlu, choć doskonale znają ten podział. Czasem też dokucza im kaszel mieszany, stąd niepewność. Jak zatem rozmawiać z pacjentem na temat kaszlu, żeby otrzymać jak najwięcej kluczowych informacji i czy rzeczywiście warto pytać pacjenta o rodzaj kaszlu?
Czym jest kaszel?
Kaszel jest fizjologicznym odruchem obronnym organizmu, który ma na celu pozbycie się z dróg oddechowych np. ciała obcego, nagromadzonego śluzu, patogenów lub pyłów. Zatem od razu nasuwa się pierwszy wniosek – nie w każdej sytuacji dobrym wyborem będzie lek hamujący odruch kaszlu.
Odruch kaszlu może być również generowany przez bodźce poza płucem, wzbudzane przez drażnienie przełyku, drażnienie ściany gardła lub przewodu słuchowego zewnętrznego.
Przyczyny kaszlu
Przyczyn jest całkiem sporo i bynajmniej nie jest to tylko przeziębienie, choć najczęstszą przyczyną kaszlu ostrego są rzeczywiście infekcje górnych dróg oddechowych. Warto znać te przyczyny, by móc szerzej spojrzeć na kaszlącego pacjenta.
Do przyczyn kaszlu poza infekcją górnych dróg oddechowych należą m.in.:
- astma,
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (najczęściej u palaczy – uwaga na pacjenta proszącego na „coś na kaszel palacza”),
- alergie,
- refluks żołądkowo-przełykowy,
- niektóre leki (inhibitory konwertazy angiotensyny II),
- rak płuca i inne choroby nowotworowe klatki piersiowej,
- kaszel na tle psychicznym.
Kaszel suchy i mokry
W zależności od wykrztuszania plwociny kaszel można podzielić na produktywny (mokry) i suchy. W przypadku infekcji górnych dróg oddechowych kaszel początkowo ma charakter suchy, męczący, nieproduktywny, a następnie ewoluuje, najczęściej w kierunku kaszlu wilgotnego, produktywnego. Kaszel może również mieć charakter mieszany.
W tym miejscu od razu nasuwa się ważna informacja – jeśli rekomendujemy lek hamujący kaszel pacjentowi, który jest w początkowej fazie infekcji, należy koniecznie przekazać, że w przypadku pojawienia się wydzieliny, lek należy odstawić lub stosować tylko i wyłącznie na noc.
Schemat postępowania
Poniżej propozycja krótkiego schematu postępowania w przypadku pacjenta proszącego o „syrop na kaszel”.
1. Ustalenie dla kogo jest lek, o który prosi pacjent.
2. Rozpoczęcie wywiadu od pytań otwartych:
- W jaki sposób mógłby Pan opisać ten kaszel
To pytanie pozwala na uzyskanie od pacjenta informacji charakteryzujących kaszel, które są dla pacjenta najistotniejsze (jako pierwsze przyjdą do głowy).
- Jakie inne objawy towarzyszą kaszlowi?
Pozwala to zweryfikować, czy pacjent jest przeziębiony.
- Jak długo trwa kaszel?
Umożliwia to ocenę, czy mamy do czynienia z pacjentem z kaszlem ostrym, podostrym czy przewlekłym. Kaszel ostry trwa do 3 tygodni – jeśli kaszel trwa dłużej, pacjent powinien udać się do lekarza. Najczęściej jest spowodowany infekcją górnych dróg oddechowych.
3. Doprecyzowanie wywiadu dzięki zadaniu pacjentowi kilku pytań zamkniętych:
- Czy odkrztusza Pan/Pani jakąś wydzielinę?
Dzięki odpowiedzi na to pytanie jesteśmy w stanie ustalić, czy pacjent boryka się z wydzieliną trudną do odkrztuszenia.
- Czy kaszle Pan/Pani w nocy?
Jeśli kaszel utrudnia pacjentowi spokojny sen możliwa jest rekomendacja leku hamującego odruch kaszlu na noc.
4. Rekomendacja odpowiedniego leku:
- wykrztuśnego (ambroksol, bromheksyna, N-acetylocysteina, karbocysteina, erdosteina),
- przeciwkaszlowego (butamirat, lewodropropizyna, dekstrometorfan),
- łagodzącego (prawoślaz, porost islandzki, glicerol).
Podsumowanie
Kaszel nie jest prostym tematem i rekomendując produkt na kaszel, absolutnie nie można sugerować się tylko tym, jaki rodzaj kaszlu deklaruje pacjent. Zakładając jednocześnie, że sporo pacjentów ma problem z prawidłową oceną rodzaju kaszlu, to pytanie „kaszel suchy czy mokry?” tym bardziej nie będzie zasadne.
Zaproponowany schemat jest propozycją na rozmowę z pacjentem, dzięki której łatwiej będzie ocenić jego sytuację.
Bibliografia:
- Krenke, R., Chorostowska-Wynimko, J., Dąbrowska, M., Bieńkowski, P., Arcimowicz, M., & Grabczak, E. et al. (2018). Management of cough in adults – recommendations for family physicians. Lekarz POZ, 4(6), 425-452.
