Na początek wyjaśnijmy, czym w ogóle jest kaszel. Kaszel to odruch obronny organizmu. To sygnał, że coś dzieje się w drogach oddechowych, a organizm w ramach naturalnego odruchu próbuje sobie z tym poradzić. Odruch kaszlowy jest jednym z podstawowych fizjologicznych mechanizmów ułatwiających oczyszczanie dróg oddechowych.[1] Warto jednak zaznaczyć, że uporczywy, męczący kaszel może być stanowić realny dyskomfort dla pacjenta.
Przyczyny kaszlu
Czym może zatem być „to coś” z czym organizm próbuje sobie poradzić?
Przyczyn kaszlu może być sporo – według niektórych źródeł jest ich ponad 60. Poza kaszlem infekcyjnym możemy mieć do czynienia m.in. z kaszlem wywołanym alergią, zewnętrznymi czynnikami drażniącymi (np. pyłami, dymem papierosowym i zanieczyszczeniami powietrza), a także z kaszlem wywołanym refluksem, czy związanym z astmą lub POChP. Warto też zaznaczyć, że kaszel infekcyjny często jest spowodowany spływaniem wydzieliny z zatok po tylnej ścianie gardła – jest to tzw. kaszel spływowy.
Leczenie przeciwkaszlowe
Przyjmuje się, że leki przeciwkaszlowe, czyli hamujące odruch kaszlu, powinny być stosowane w kaszlu suchym, a leki wykrztuśne w kaszlu mokrym. Podział kaszlu na suchy i mokry często jednak niepotrzebnie wprowadza w zakłopotanie, aniżeli wnosi jakąkolwiek pomoc. Jeśli w odpowiedzi na „Proszę syrop na kaszel” padnie z naszych ust pytanie „Na suchy, czy mokry?”, może dojść do niezręcznej sytuacji, w której ani pacjent nie będzie wiedział, co powiedzieć, ani my tak naprawdę nie będziemy wiedzieli, jaki produkt zarekomendować.
Wskazania do stosowania leków przeciwkaszlowych są bardzo ograniczone i dotyczą wyłącznie ostrego (krótko trwającego), suchego, uporczywego kaszlu, zwłaszcza w sytuacji zagrożenia wystąpieniem powikłań (np. obecność przepukliny).[1,2] Jeśli weźmiemy pod lupę ChPL leków przeciwkaszlowych i przeanalizujemy wskazania w nich zawarte, znajdziemy informacje takie jak „Objawowe leczenie nieproduktywnego kaszlu”, „Objawowe leczenie kaszlu różnego pochodzenia”, czy „Leczenie objawowe suchego kaszlu różnego pochodzenia”.
Warto zauważyć, że hamowanie odruchu, który jest z założenia odruchem obronnym, służącym utrzymaniu drożności dróg oddechowych, może być niebezpieczne. Taka sytuacja może mieć miejsce, jeśli zarekomendujemy lek przeciwkaszlowy pacjentowi, który nie odkrztusza wydzieliny, ponieważ jest ona zbyt gęsta.
Przeciwwskazania do stosowania leków przeciwkaszlowych
Przeciwwskazania do stosowania leków przeciwkaszlowych mogą być różne, w zależności od leku. Kłopotliwa może być rekomendacja produktu na kaszel pacjentowi z astmą. Wybierając lek na kaszel infekcyjny pacjentowi z astmą zawsze należy zachować czujność, a wśród leków przeciwkaszlowych dozwolonych u pacjentów z astmą są butamirat i lewodpropropizyna. Jednocześnie wymienione leki charakteryzują się najwyższym profilem bezpieczeństwa spośród innych leków hamujących kaszel.
Podsumowanie
Podsumowując, lek hamujący odruch kaszlu można zarekomendować:
- w przypadku uporczywego kaszlu nieproduktywnego (bez odkrztuszania wydzieliny) zaznaczając, aby:
- lek stosować krótkotrwale,
- bezwzględnie odstawić lek, jeśli pacjent zauważy odkrztuszanie wydzieliny podczas kaszlu,
- w jednorazowej wieczornej dawce w przypadku kaszlu uniemożliwiającego spokojny sen jednocześnie zwracając uwagę na prawidłowe postepowanie pacjenta w ciągu dnia.
Bibliografia
- Krenke, K., Doniec, Z., Mastalerz-Migas, A., Mazurek, H., Bieńkowski, P., Jackowska, T., Kulus, M. (2022). Zalecenia postepowania diagnostyczno-terapeutycznego w kaszlu u dzieci – aktualizacja. Lekarz POZ, 3/2022, 173-192
- Hryniewicz, W., Albrecht, P., Radzikowski, A. (2016). Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego. Pobrano z: https://antybiotyki.edu.pl/wp-content/uploads/Rekomendacje/Rekomendacje2016.pdf
