Zacznijmy od początku i nie wgłębiając się w szczegółowy mechanizm działania ustalmy, jakie działanie wykazują paracetamol i ibuprofen (jako najpopularniejszy przedstawiciel NLPZ) i jakie są między nimi najistotniejsze różnice:
PARACETAMOL
- wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe,
- może być stosowany u dzieci od pierwszych dni życia,
- metabolizowany jest głównie przez wątrobę
IBUPROFEN
- wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne,
- może być stosowany u dzieci od 3. m-ca życia,
- metabolizowany jest głównie przez nerki
Więcej różnic i podobieństw pomiędzy paracetamolem a ibuprofenem zostało przedstawionych w poniższej tabeli.
Tabela 1 Porównanie paracetamolu i ibuprofenu
| CECHA PORÓWNAWCZA | PARACETAMOL | IBUPROFEN |
| DZIAŁANIE | · PRZECIWBÓLOWE
· PRZECIWGORĄCZKOWE |
· PRZECIWBÓLOWE
· PRZECIWGORĄCZKOWE · PRZECIWZAPALNE |
| OGRANICZENIA WIEKOWE | BRAK | OD 3. M-CA ŻYCIA |
| METABOLIZM | GŁÓWNIE PRZEZ WATROBĘ | GŁÓWNIE PRZEZ NERKI |
| DOSTĘPNE POSTACIE LEKU | · TABLETKI
· KAPSUŁKI · CZOPKI DOODBYTNICZE · ZAWIESINA · TABLETKI MUSUJĄCE · GRANULAT DOUSTNY · ROZTWÓR DOUSTNY |
· TABLETKI
· KAPSUŁKI · CZOPKI DOODBYTNICZE · ZAWIESINA · PLASTRY NA SKÓRĘ · ŻEL NA SKÓRĘ |
| DAWKOWANIE U DZIECI | 10-15 MG/KG M.C. CO 4-6 H | 5-10 MG/KG M.C. CO 6-8 H |
| DAWKOWANIE U DOROSŁYCH | 4 X 1000 MG | 3 X 400 MG |
Powszechnie panuje przekonanie, że pacjenci nadużywający alkoholu oraz pacjenci z marskością wątroby nie powinny stosować paracetamolu. Hipoteza ta wzięła się stąd, że paracetamol metabolizowany jest głównie w wątrobie, co mogłoby ją dodatkowo obciążyć i doprowadzić do niewydolności. Aktualny stan wiedzy pozwala jednak na zaprzeczenie tej teorii – zarówno pacjenci nadużywający alkoholu, jak i pacjenci z marskością wątroby mogą stosować paracetamol zachowując pewne środki ostrożności, w tym nie przekraczając dawki dobowej 2-3 g.
Ból ucha a ibuprofen
W leczeniu bólu ucha wykorzystywana jest tzw. zasada czujnego wyczekiwania. Zasada ta polega na obserwowaniu samopoczucia pacjenta przez 48-72 h i stosowaniu jedynie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Lekiem pierwszego wyboru jest ibuprofen, jednak jeśli z jakiegoś powodu nie może być zastosowany, można wykorzystać paracetamol.
Ząbkowanie a ibuprofen
U dzieci, których ząbkowanie przebiega wyjątkowo boleśnie, skutecznym postępowaniem będzie podanie ibuprofenu i wykorzystanie jego działania przeciwbólowego i przeciwzapalnego.
Ból kręgosłupa a paracetamol
Pacjentowi skarżącemu się na ból kręgosłupa w odcinku krzyżowym zaproponuj ibuprofen (lub inny NLPZ). Paracetamol w tym wskazaniu jest nieskuteczny.
Reumatoidalne zapalenie stawów
Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) obejmuje NLPZ oraz glikokortykosteroidy. Jeśli pacjent z RZS potrzebuje doraźnego wsparcia, należy mu zarekomendować lek należący do NLPZ.
Ból miesiączkowy a paracetamol
Pacjentce z bólem miesiączkowym zarekomenduj w pierwszej kolejności ibuprofen (lub inny NLPZ). U pacjentek z silnym bólem miesiączkowym paracetamol może okazać się za mało skuteczny, jednak może być zastosowany, jeśli pacjentka z jakiegoś powodu nie może przyjmować NLPZ.
Paracetamol często traktowany jest jako najbezpieczniejszy wybór w postępowaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, jednak równie ważną kwestią podczas rekomendacji, poza bezpieczeństwem, jest skuteczność. Rzeczywiście, decydując się na rekomendację NLPZ powinniśmy rozważyć wszystkie przeciwwskazania i ograniczenia. Są jednak sytuacje, w których, jeśli jest to możliwe, to właśnie NLPZ będzie lepszym wyborem.
Opracowała: mgr farm. Mariola Zemła
Bibliografia
- https://aptekarz.pl/paracetamol-a-watroba/
- Saragiotto, B. T., Machado, G. C., Ferreira, M. L., Pinheiro, M. B., Abdel Shaheed, C., & Maher, C. G. (2016). Paracetamol for low back pain. The Cochrane database of systematic reviews, 2016(6), CD012230. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012230
- Jackowska, T., Wrotek, A., Dembiński, Ł., Jarmoliński, T., Woroń, J. (2024). Leczenie przeciwgorączkowe u dzieci w wieku 0-36 miesięcy – zalecenia. Przegląd Pediatryczny. 53(4), 67-78.
- Miedziaszczyk, M., Siwek, M., Beutler, J., Mania, A. (2023). Martwicze zakażenie tkanek miękkich jako powikłanie stosowania ibuprofenu u dzieci chorujących na ospę wietrzną. Farmacja współczesna. 16, 164-170. Pobrano z: https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2023/11/Farmacja_3_2023_04.pdf
- Lesko, S. M., O’Brien, K. L., Schwartz, B., Vezina, R., & Mitchell, A. A. (2001). Invasive group A streptococcal infection and nonsteroidal antiinflammatory drug use among children with primary varicella. Pediatrics, 107(5), 1108–1115. https://doi.org/10.1542/peds.107.5.1108
