Kiedy nie rekomendować NLPZ pacjentowi? [Leksykon leków]

NLPZ to jedne z najpopularniejszych i najczęściej wydawanych leków w aptece. Są powszechnie stosowane, nierzadko także nadużywane, i uznawane przez pacjentów za bezpieczne. Kiedy jednak nie należy rekomendować NLPZ? Jakie pytania zadać pacjentowi, aby upewnić się, że NLPZ są dla niego właściwym i bezpiecznym wyborem?

Autor: Mariola Zemła 5 czerwca 2025 · Aktualizacja: 17 października 2025 5 min czytania

NLPZ to leki o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i przeciwzapalnym, co sprawia, że mogą być stosowane zarówno w leczeniu bólu różnego pochodzenia, jak i w infekcji z gorączką.

Pacjent odwodniony

Pacjent, który wysoko gorączkuje, jest bardziej narażony na odwodnienie, a odwodnienie z kolei będzie wpływało na funkcję nerek i tym samym na metabolizm NLPZ. Jeśli pacjent stosuje NLPZ w leczeniu przeciwgorączkowym, to konieczne jest, aby dbał o prawidłowe nawodnienie, czyli dostarczał organizmowi ok. 2-2,5l wody. Jeśli, natomiast, pacjent dodatkowo wymiotuje lub ma biegunkę, ryzyko odwodnienia zdecydowanie wzrasta i takiemu pacjentowi należy zarekomendować paracetamol jako alternatywę dla NLPZ w postępowaniu przeciwgorączkowym.

Pacjent, który przyjmuje NLPZ długotrwale z powodu przewlekłych dolegliwości bólowych, musi wiedzieć, że w przypadku odwodnienia powinien je odstawić i włączyć dopiero po 48h od momentu rozpoczęcia prawidłowego przyjmowania pokarmów. Jednocześnie niezbędna jest wiedza pacjenta w zakresie objawów odwodnienia – pacjent musi dokładnie wiedzieć co robić i w jakiej sytuacji.

Nasilenie objawów odwodnienia zależy od stopnia odwodnienia, a należą do nich:

suche śluzówki – błona śluzowa jamy ustnej jest sucha a język biały,
apatia i senność,
zaburzenia koncentracji, splątanie,
wydłużony czas rozprostowania się złapanego fałdu skórnego,
rzadsze oddawanie moczu, mocz o ciemnym zabarwieniu i intensywnym zapachu.

Jakie pytania zadać pacjentowi proszącemu o NLPZ na gorączkę?

Czy gorączce towarzyszą wymioty lub biegunka?

Jakie zalecenia przekazać pacjentowi?

W trakcie terapii NLPZ należy pamiętać o prawidłowym nawadnianiu – 2-2,5 l dziennie.

Pacjent z przewlekłą choroba nerek

Pacjent z przewlekła chorobą nerek (PCHN) narażony jest na ryzyko związane z nieprawidłowym metabolizmem i wydalaniem NLPZ przez nerki. U takich pacjentów NLPZ powinny być stosowane rozważnie, w sytuacjach koniecznych, kiedy doustne stosowanie paracetamolu oraz miejscowe stosowanie NLPZ nie przynosi oczekiwanych rezultatów.

Pacjent z chorobą wrzodową żołądka

Stosowanie NLPZ przez pacjenta z chorobą wrzodową żołądka może przyczynić się do pogorszenia jego stanu zdrowia i nasilenia dolegliwości bólowych.

Pacjent stosujący leki przeciwzakrzepowe

Stosowanie NLPZ przez pacjenta będącego na terapii przeciwzakrzepowej może doprowadzić do krwawienia z przewodu pokarmowego. Najsilniejsze ryzyko krwawienia w kategorii OTC występuje w przypadku stosowania meloksykamu, następnie ketoprofenu i naproksenu.

Pacjent z nadciśnieniem

NLPZ mają działanie hipertensynogenne, przy czym najsilniejszy wpływ na ciśnienie tętnicze krwi w kategorii OTC wykazują ibuprofen i naproksen. Pacjent z nadciśnieniem tętniczym powinien stosować NLPZ krótkotrwale, a w czasie terapii częściej wykonywać kontrolne pomiary ciśnienia.

REKLAMA

Pacjentka w I i III trymestrze ciąży

Zarówno w I, jak i w III trymestrze ciąży przeciwwskazane jest stosowanie NLPZ. W I trymestrze z uwagi na możliwe ryzyko poronienia, natomiast w III ze względu na ryzyko przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego u dziecka. Jedynie w II trymestrze ciąży, jeśli paracetamol nie jest skuteczny, dopuszcza się stosowanie NLPZ.

Pacjent z astmą aspirynową

Pacjent z astmą aspirynową nie powinien stosować nie tylko kwasu acetylosalicylowego, ale również innych NLPZ.

Pomimo, że NLPZ są bardzo popularną grupą leków, nie dla każdego są bezpieczne. Jeśli z jakiegoś powodu pacjent nie powinien stosować systemowo NLPZ, zawsze w takim przypadku należy rozpocząć od oceny skuteczności paracetamolu i miejscowego żelu przeciwbólowego. Jeśli z kolei istnieje ryzyko uszkodzenia śluzówki żołądka, konieczne może być równoległe włączenie gastroprotekcji.

Dziecko z gorączką poniżej 3. m-ca życia

Ibuprofen jest lekiem, który może być stosowany u dzieci od 3. miesiąca życia. Jeśli gorączkuje noworodek lub niemowlę do 3. m-ca życia konieczna jest pilna konsultacja z lekarzem, a podanie paracetamolu jest możliwe tylko po to, aby przetransportować dziecko do lekarza w relatywnie dobrym stanie.

Pacjent z ospą wietrzną

Choć do końca nie wiadomo, jaki jest wpływ NLPZ na proces gojenia się wykwitów w przebiegu ospy wietrznej, zalecenia są jednoznaczne, aby w pierwszej kolejności zastosować paracetamol, a w razie jego nieskuteczności rozważyć zastosowanie leku z grupy NLPZ.

Opracowała: mgr farm. Mariola Zemła

Bibliografia