Tran to olej z wątroby ryb z rodziny dorszowatych. Żaden olej z wątroby rekina nie jest tranem, choć czasem zdarza się, że nazwy te są mylone. Tran jest źródłem kwasów omega, głównie EPA i DHA oraz witaminy D3 i A. Z kolei olej z wątroby rekina zawiera przede wszystkim skwalen i alkiloglicerole.
Głównie pacjenci proszą o tran na odporność, natomiast właściwości, a w zasadzie skład, tranu należałoby rozłożyć na czynniki pierwsze.
Czym jest witamina D3?
Tran jest źródłem witaminy D3. Niekiedy wzbogaca się go dodatkowo w tę witaminę, żeby umożliwić pokrycie jej dziennego zapotrzebowania.
Witamina D3 odpowiada za wchłanianie wapnia i fosforu z jelita cienkiego, stąd zapobiega krzywicy u dzieci i osteoporozie u dorosłych. Niedobór tego składnika będzie wpływał negatywnie na pracę układu immunologicznego. Dlatego ważne jest, żeby zapewnić odpowiedni poziom witaminy D3 i tym samym prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.
Jest to istotny aspekt nie tylko u dzieci, u których układ odpornościowy dopiero nabywa kompetencji, ale również u osób z chorobami autoimmunologicznymi, czyli m.in. cukrzycą typu I, chorobą Hashimoto, reumatoidalnym zapaleniem stawów, czy łuszczycą.
Jak działają kwasy omega-3?
Kwasy omega-3, czyli przede wszystkim EPA i DHA, należą do nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Ich głównym źródłem dietetycznym są ryby, dlatego osoby spożywające niedostateczną ilość ryb powinny zadbać o racjonalną suplementację kwasów omega-3.
Co ciekawe lipidy, do których zaliczają się kwasy omega, stanowią 50–60% suchej masy mózgu. Z badań klinicznych wynika, że niedobór NNKT n-3 zwiększa ryzyko zaburzeń funkcjonowania tego organu.
Jakie dodatkowe właściwości ma tran?
Wielonienasycone kwasy tłuszczowe, szczególnie kwas DHA, są również konieczne dla optymalnego funkcjonowania narządu wzroku. Ponadto NNKT wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego oraz sercowo-naczyniowego. Witamina A z kolei wykazuje korzystny wpływ przede wszystkim na narząd wzroku.
Komu warto zarekomendować tran?
Tran możesz zarekomendować m.in.:
- pacjentowi, który prosi o „coś na odporność”
Zadaj następujące pytania:
„Czy przyjmuje Pan witaminę D3?”
„Czy spożywa Pan minimum 2 porcje tłustych ryb w ciągu tygodnia?”
Jeżeli odpowiedź na oba pytania brzmi przecząco, możesz zarekomendować tran, tłumacząc jednocześnie, dlaczego przyjmowanie tranu będzie korzystne u tego pacjenta.
- opiekunowi, który prosi o preparat na odporność dla dziecka
Rekomendację uzasadnij następująco:
„Tran jest źródłem witaminy D3, która jest bardzo ważna w okresie wzrostu dziecka. Powoduje, że wapń z diety lepiej wchłania się z przewodu pokarmowego i wpływa na rozwój kości. Z kolei kwasy omega-3 wpływają korzystnie na pracę mózgu i narządu wzroku, co jest bardzo ważne w rozwoju dziecka.”
- pacjentowi, który spożywa mało ryb i szuka alternatywy dla leków na receptę obniżającą poziom trójglicerydów we krwi.
Przekaż pacjentowi, że:
„Badania wykazały, że kwasy omega-3 są w stanie obniżyć poziom trójglicerydów nawet o 35%.”
Wybór odpowiedniego produktu
Wybierając dla pacjenta odpowiedni produkt, zwróć uwagę na:
- markę – produkty z tranem to głównie suplementy diety, dlatego wybierz godnego zaufania producenta,
- postać – nie każdy jest w stanie wypić tran, natomiast w formach płynnych można łatwo skontrolować świeżość produktu,
- zawartość – zwróć uwagę na zawartość witaminy D3 i kwasów omega. Oceń zalecone przez producenta stosowanie w kontekście dziennych dawek.
Podsumowanie
Tran to olej z wątroby ryb dorszowatych, który jest źródłem przede wszystkim witaminy D3, witaminy A oraz kwasów omega-3, w tym głównie EPA i DHA. W związku z tym właściwości tranu obejmują przede wszystkim korzystny wpływ na:
- funkcjonowanie układu odpornościowego,
- pracę narządu wzroku oraz mózgu,
- pracę układu sercowo-naczyniowego.
Bibliografia:
- https://go.drugbank.com/drugs/DB00169 (dostęp 07.11.2025)
- Martens, P. J., Gysemans, C., Verstuyf, A., & Mathieu, A. C. (2020). Vitamin D’s Effect on Immune Function. Nutrients, 12(5), 1248. https://doi.org/10.3390/nu12051248
- Red. Rychlik, E., Stoś, K., Woźniak, A., Mojska, H. (2024) Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego
- Kopeć, G., Podolec P. (2009). Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 w prewencji chorób sercowo-naczyniowych – u kogo stosować? Kardiologia Polska, 67, 1299-1303 https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/7214d17e-12c2-45c5-ba13-b2b9664e0a68/content
